Kaneto Shindo Sineması

2012 yılında tam 100 yaşındayken yaşamına vefat eden Kaneto Shindo, aldığı sekiz ödül, çektiği elliye yakın film ve daha fazlasının senaryolarını yazması ile Japonya’nın önde gelen yönetmenlerinden birisi olmayı başardı.

28 Nisan 1912 yılında Hiroşima’da doğan yönetmen zengin arazi sahibeleriyken yoksullaşan çiftçilere dönüşen bir ailenin çocuğu. 1934 yılında evinden ayrılarak Shinko adındaki küçük bir film yapım şirketine katılan Kaneto Shindo, orada laboratuar çırağı olarak görev almıştır. Burada bulunduğu sürede önce sanat yönetmeni, senarist gibi mevkilere de ulaşan Shindo, ustası olarak görülen Mizoguchi’nin de burada asistanlığını yapmıştır.

1942 yılına gelindiğinde yönetmen, bir başka yapımcı olan Koa Films’e katıldı. İlerleyen senede Koa Films, Japon film endüstrisinin devlerinden birisi olan Shochiku Studio’ya dahil oldu. 1942 – 1951 yılları arasında, yani ilk filmini çekene kadarki süre zarfında Japon sineması için çeşitli senaryolar yazmıştır. Yapıtlarında en çok etkilendiği yönetmen olarak belirttiği Mizogushi için iki feminist eser oluşturmuştur. Bunlar Women’s Victory (Kadınların Zaferi, 1946) ve My Love is Burning (Aşkım Alevler İçinde, 1949) adlı filmlerdir.

Sosyalist görüşleri benimseyen Shindo’nun filmlerinde fakir balıkçılar, hayat kadınları ve sosyeteden çeşitli darbeler yemiş alt sınıf insanları hakkındaki hikâyelerini görüyoruz. Hiroşima doğumlu olan yönetmen, doğduğu yerin başına gelen o talihsiz olayı anlattığı Children of Hiroshima (Hiroshima’nın Çocukları, 1952) filmi ile ünü Japonya sınırlarını aşarak uluslar arasında da dikkatleri üzerine çekmiştir.

Birçok Japon yönetmenin aksine Shindo, çok nadir olarak doğaüstü olaylara el atmıştır. Onibaba (1964) ve Kuroneko (1968) gibi filmlerde el attığı zaman ise döneminin sinemaskop geniş perdesinde korku öğelerini sanatsal bir şekilde yansıtmasını bilmiştir. Batıda da geniş izleyici kitlelerine ulaşan filmler Shindo’nun en iyi eserleri arasında görülmektedir. Diğer filmlerinde, yani daha çok yöneldiği teması olan hayatın zorluklarını görselleştiren yapımlarında ise fakir halkın tırnakları ile kazıyarak bir yere gelmeye çalışmalarını, kaosun hüküm sürdüğü dünyada hayatta kalmalarını konu alıyor.

Shindo, Japon kadınlarının gücüne ve dayanıklılığına hayran kaldığını sıkça belirtmiştir. İlk filmi olan The Story of My Beloved Wife (Sevgili Eşimin Hikayesi, 1951) ile kendi karısının portresini çizmiştir. Kadınların feminist yönlerini açığa çıkaran diğer filmleri ise The Life of a Woman (Bir Kadının Hayatı, 1953) ve Sorrow is Only for Women (Keder Sadece Kadınlar İçin, 1958) adlı filmleridir.

Her ne kadar Japonya’nın ve dünyanın da ilgi duyulan yönetmenlerinden olsa da özellikle Children of Hiroshima filmiyle duygu sömürüsü yaptığı gerekçesiyle birçok eleştiriye de maruz kalmıştır. Seveni olduğu kadar eleştireni de azımsanmayacak derecede olan yönetmen birçok kez ustası Kenji Mizogushi ile karşılaştırılmaktadır ve yine birçok kesim onun seviyesinde olmadığını savunmuştur.

Sunumları ve görsel estetiğin ön planda olduğu filmlerinde sadece görüntülerle bile hikayeler anlatmayı başarmıştır yönetmen. The Naked Island (Çıplak Ada, 1960) filmi ile iyi bir örnek olarak verilebilir. Issız bir adada evli bir çift ile küçük çocuklarının yaşaması ve günlük hayatları (adadan anakaraya giderek su gelip getirmeleri, yolculuk esnasında suyun dökülmesi gibi) sessiz bir şekilde, sadece doğanın sesi ile zorlu bir hayatı betimlemiştir. Moskova Film Festivali’nde ödül alsa da Shindo’nun bu filmine de muhalif görüşler yapılmıştır. Bu eleştiriler filmde konuşmanın olmamasına hitaben yapılmıştır ve absürt olarak nitelendirilmiştir.

Üslupsal olarak Shindo bahsettiğimiz üzere estetiği ön planda tutmaktadır. Dolayısıyla filmlerinde bolca gösteriş de vardır. Onibaba ve Kuroneko’daki korku sahnelerinin yarattığı şok, Children of Hiroshima filmindeki atom bombası sahnesi birçok farklı açıdan çekilip, düzenlenerek izleyiciye görsel ziyafet sunulmuştur.

Shindo’nun kariyerinde ve filmlerinde çeşitli dönemlerden geçtiğini görebiliriz. İlk filmleri savunduğu sosyalizm ile bağdaşırken altmışlı yıllarda tarihi temalı filmlerde köylülerin gözünden dünyayı yansıtmıştır. Derken cinsel içerikli komedilere yönelen yönetmen Lost Sex (Kayıp Seks, 1966), The Origin f Sex (Seksin Kökeni, 1967) ve Operation Neglige (Neglige Operasyonu, 1968) filmleri ile Children of Hiroshima filmini çeken adamdan bambaşka bir portre sergilemiştir.

2012 yılında yaşlılıktan hayata vefat eden Shindo’nun oğlu Jiro’nun yaptığı açıklamaya göre babası ölüm döşeğindeyken bile rüyalarında yeni film projelerinden bahsetmiş. Vasiyetinde küllerinin aynı zamanda The Naked Island filmini de çektiği Sukune Adası’na serpilmesini istemiştir.

*Bu yazı Japon Sineması E-dergisinin 14.sayısında yayınlanmıştır. Dergiyi okumak için tıklayınız.




Translate »