Kahramanın Yolculuğu ve Shounen Animelerdeki İzlenimleri

maxresdefault

Kahraman nedir? : Erkek veya kadın(hero/heroine) bir kahraman tehlikeyle yüzleşen, güçsüzlüğü aşıp güçlü olabilmeyi başaran, daha iyiye ulaşmak için zaman zaman kendi kaygılarını feda eden kişidir. Kahraman kavramının kökeni klasik edebiyatta atılmıştır. Eski çağ efsanelerinde kahramanca eğik şiirler, mitler ve öyküler yer alır. Antik kahramanlara örnek olarak Gılgamış, Aşil ve Iphigenia verilebilir. Günümüz modern toplumsal kahramanlarına ise Rosa Parks ve Mahatma Gandhi örnek verilebilir. Gerçek kahramanların dışında günümüz dünyasında kurgusal ve hayal ürünü kahramanların sayısı oldukça fazladır. Bunların başını herkesin iyi bildiği Superman, Batman, Spiderman, Catwoman, IronMan, Wonder Woman gibi karakterler çekmektedir. Japon anime ve manga dünyasında ise Naruto, Luffy, Ash, Saitama, Aang gibi karakterler kahraman olarak karşımıza çıkmaktadır. Kahraman ve yolculuğunu konu alan anime/mangalarda genel olarak tür shounendir ve kahramanları da erkektir.

Grup, kabile ve medeniyet adına bulunduğu yeri terk ederek; güçlenmek, inandığı değerler uğruna savaşabilmek için yolculuğa çıkar KAHRAMAN.

Kahramanın yolculuk öyküsünün temelini Japon kültüründe önemli bir yere ve yapıya sahip Bushido öğretisinden alır. Bushido kelime itibari ile “Savaşçının Yolu” anlamına gelir ve bu öğretide korkuya yer yoktur. Bushido öğretisine dayandırmamın nedeni kahramanların her ne kadar hayatlarında kaygıları olsa da çıktıkları yolculuklardan korkusuz biri olarak dönmeleridir. Aslında bir noktada kahramanın  güçlü olabilmek adına çıktığı bu yol Bushido öğretisini tamamlayıp korkusuz olarak geri dönmesiyle son bulur. Kahramanın kazandığı korkusuzluk arsız bir korkusuzluk değil, güçlü olmanın vermiş olduğu korkusuzluktur. Nasıl ki bir samuray korkularını yenmiş birisi ise kahramanın yolculuğunda finalde ulaşacağı hedefte budur: korkularını yenmek ve güçlü biri olmak.

Bu konuda drama, dini ritüel, mit, psikolojik gelişim alanında çalışmaları bulunan Amerikan akademisyen Joseph Campbell’in “The Hero’s Journey” adlı; prototip olarak Kahraman denilen kişinin tipik maceralarının nasıl şekillendiğini tanımlayan ve açıklayan bir çalışması bulunmakta. Bu çalışmada kahramanın yolculuğu Ayrılış, Erginlenme ve Dönüş olarak 17 maddeden oluşur. Campbell’in 1949’da hazırlamış olduğu çalışmayı  Christopher Vogler 2007’deki “The Writer’s Journey: Mythic Structure For Writers isimli çalışmasında yine aynı 3 bölümde ancak 12 maddede toplar.

Bir kahramanın yolculuğu nasıl olur? Hangi adımları izler?

anime_heroes_assemble_by_ironoakman-d8x8ycb

Vogler’in Rehberi ile Kahramanın Yolculuğu

Vogler’e göre bir kahramanın kahraman olma yolunda izlemesi gereken dışarı da ve iç dünyada ayrı ayrı 12 aşama bulunmaktadır. Özetle dış dünyadaki 12 aşama şu şekilde gelişir: Kahraman önce maceraya çağrıldığı sıradan dünyasını tanıtır. Müttefiklerle, düşmanlarla ve bir takım testlerle karşılaşacağı bu yolculuğa çıkmadan önce haliyle ilk eşiği geçmekte isteksizdir. Kahraman en yoğun çilelere katlandığı en içteki mağaraya ulaşır. Bir kılıcı veya hazineyi ele geçirmiş veya kendi dünyasına dönüş yolundadır. Kahraman edindiği deneyimlerle birlikte yeniden dirilmiştir. Kendi sıradan yaşamına insanlığa fayda sağlayacak bir hazine, lütuf veya bir iksirle geri dönmüştür.

12 aşamayı açacak olursak:

Aşama 1: Sıradan Dünya (The Ordinary World)

Seyircinin durumu veya ikilemi anlayabilmesi adına kahraman sempatizan bir şekilde tedirgin, rahatsız, habersiz biri olarak tanıtılır. Kahraman çevresine, kalıtımına ve kişisel geçmişine karşı gösterilir. Kahramanın hayatında farklı yönlere çekilen ve strese neden olan çeşitli kutupluluklar söz konusu olur.

Aşama 2: Maceraya Çağrı (The Call to Adventure)

Dış baskılar ve iç dünyadan gelen bir takım hislerle birlikte bulunulan durum değişmeye başlar. Kimi zaman içten gelen bir sesle veya bilinmeyenden gelen bir haberle/sesle çağrılan kahraman değişimin başlangıcı ile yüzleşmelidir.

Aşama 3: Çağrıyı Reddetme (Refusal of the Call)

Bilinmeyenin korkusunu içerisinde taşıyan kahraman yetersizlik, güvensizlik ve yükümlülük duygusu içerisinde ilk etapta bu maceraya çağrıyı kulak ardı eder.

Aşama 4: Akıl Hocası ile Tanışma (Meeting with the Mentor)

Kahraman yolculuğunda ona yardımcı olacak veya onu bilgelik ve cesaret kaynağına ulaştıracak şekilde onu eğiten, ekipman veya tavsiye veren olgun bir gezgin ile karşılaşır.

1/2006

Aşama 5: Eşiği Geçmek (Crossing the Thresold)

Birinci aşamadan sonra kahraman Sıradan Dünyadan ayrılmak için kendisini yolculuğa adar. Yabancı kural ve değerlere sahip, yeni bir bölge veya durumun içerisinde kendisini bulur.

Aşama 6: Testler, Müttefikler ve Düşmanlar (Tests, Allies and Enemies)

Kahraman yolculuğu boyunca birtakım testlere tabi olur. Dostlar edinirken düşmanları ile yüzleşir. Tabi olduğu testler sonucu Özel Dünyada yurttaşlığı sınıflandırılır.

Aşama 7: Yol (Approach)

Kahraman ve yeni edindiği müttefikleri Özel Dünyada birtakım önemli meydan okumalar için hazırlanır.

Aşama 8: Çile (The Ordeal)

Hikayenin ortalarına doğru kahraman Özel Dünyanın merkezine gelir. Burada ya ölüme karşı koyar ya da en büyük korkusu ile yüzleşir. Kahraman için ölüm anının ardından yeni bir hayat gelir.

Aşama 9: Ödül (The Reward)

Kahraman ölümle yüzleşerek hazineye sahip olur. Ödül elde ettikten sonra bir kutlama olabilir ancak her an hazineyi yeniden kaybetme tehlikesi vardır.

Aşama 10: Geri Dönüş (The Road Back)

Hikayenin 4te 3ü tamamlandığı sırada, macerasını tamamlayan kahraman hazineyi evine götürmek üzere Özel Dünyadan ayrılarak yola çıkar. Genellikle bir kovalamaca sahnesi ile aciliyet durumu ve görevin tehlikeye düşmesinin sinyalleri verilir.

Screen-Shot-2015-02-27-at-4.04.09-PM-1

Aşama 11: Diriliş (The Resurrection)

Yolculuğunda ciddi bir şekilde sınanmış olan kahraman, evinin eşiğine geldiğinde bir kez daha test edilir. Kahraman daha yüksek bir seviyede son bir kurban, başka bir ölüm anı ve yeniden doğuş ile arındırılır. Kahramanın hareket ve tavırları ile başlangıçta var olan çatışma ve kutupluluk çözülmüş olur.

Aşama 12: Yaşam İksiri ile Dönüş (Return with the Elixir)

Kahraman evine döner ve maceraya devam eder, aynı zamanda kahramanı değiştirmiş olan ve dünyayı değiştirecek olan hazinenin bazı unsurlarını beraberinde taşır.

Kahramanı içten değiştiren 12 adım ise şöyle:

  1. Problemler hakkındaki sınırlı farkındalık
  2. Değişime duyulan ihtiyaçla birlikte farkındalığın artması
  3. Korku; Değişime Direnme
  4. Korkunun üstesinden gelme
  5. Değişimi kabullenmek
  6. Yeni durumlarla tecrübe ve deneyim elde etme
  7. Önemli meydan okumalara hazırlık
  8. Ölüm ve yaşam hisleri hakkında büyük değişim
  9. Yeni hayatın getirilerini ve sonuçlarını kabul etmek
  10. Yeni meydan okuma ve fedakarlık
  11. Son teşebbüs; son dakika tehlikeleri
  12. Ustalık

798695-fantastic-dragon-ball-z-wallpaper

Peki bir kahraman nasıl yolculuğa çıkar? Şimdi bunun örneğini Naruto serisi üzerinden inceleyelim. Shounen türündeki bu seri, kendisine özgü hikâyesi eşliğinde kahramanın yola çıkma sebebini ve yolculukta geçirdiği yeniden varoluş öyküsünün özgün örneklerindendir.

Masashi Kishomoto’nun 1997-2016 yılları arasında Shueisha’nın Akamaru Jump ve Shounen Jump dergisinde yayınlanan Naruto mangasından iki anime serisi uyarlanmıştı. (Naruto ve Naruto: Spippuden)

Vücudunda, kyuubi adı verilen dokuz kuyruklu şeytan tilkiyi taşıyan Naruto köydekiler tarafından sevilmez ve canavar gözüyle bakılır. Ailesi o henüz bir bebek ilen öldüğü için yalnız yaşayan Naruto, içinde bulunduğu yalnızlığı ve insanların ona canavar gözüyle bakması durumunu aşmak amacıyla ‘’hokage’’ olmaya karar verir. Ve bunu köyün her yerinde yüksek sesle dile getirir. (Hokage, Ninjalar içerisinde en üstün savaşçı olup köyün liderliğini yapan kişidir) Ninja okulunda üç kişiden oluşan takımlar arasında Sakura ve Sasuke ile takım arkadaşı olur. Takım arkadaşları tarafından sürekli görmezden gelinen Naruto, kendisini ispat etmek için tehlike görevlere girişir ve kendisini aşan kişilerle savaşır. Ninja savaşına girdiğin gün kaçak Ninja olarak adlandırılan Orochimaru’nun arkadaşı Sasuke’yi kaçırmak ister. Buna engel olur ama Sasuke güçlenmek için Orochimaru’ya gitmeye karar verir. Onu durdurmak isteyen Naruto, Sasuke ile şelalede yaptığı savaşı kaybeder ve Sasuke’yi geri döndüremez. Bu nokta da zayıf olduğunu Naruto güçlenmek için akıl hocası Jiraiya ile kahramanlığa uzanan yola çıkar. Bu süreçte birbirinden tehlikeli ve zorlu teknikleri öğrenir. Köye döndüğünde ise takım arkadaşı Sakura, Sasuke’yi kendisinden geri getirmesini ister. Sakura’yı sevmesine rağmen teklifi kabul eder, Sakura’yı geri getireceğine söz verir. Sasuke’yi geri döndürmek için çıktıkları yolda birbirinden tehlikeli rakiplerle karşılaşırlar ve bu dövüşlerin hepsinde Naruto daha da güçlenerek yoluna devam eder. Her defasında Sasuke’yi geri getirme uğraşı karşılıksız kalır. Bu yolculuğu sırasında köyü de tehlike altındadır. Ve akıl hocası olan Jiraiya’yı da kaybetmiştir. Kyuubi’ye sahip olduğu için kendisi de tehdit altındadır. Akatsuki adı verilen gizli örgüt onun peşindedir. Ve amaçları dokuz kuyruklu yaratığı taşıyanları yakalamaktır. Bu amaçla Naruto’nun köyüne saldıran Pain adındaki Akatsuki üyesi köyü yerle bir eder. Onu durdurmak için Naruto öğrendiği ‘’sennin mod’’ (bilge modu) ile Pain ile dövüşerek onu yener ve köyün eski haline dönmesini sağlar. Bir zamanlar kendisine canavar gözüyle bakan köylülerin gözünde ‘’kahraman ninja’’ olarak karşılanır. Ve son hamle olarak ninja dünyasını tehdit eden Akatsuki’yi durdurma savaşında usta savaşçı olarak yerini alarak ‘’hokage’’ olmaya giden yolda savaşını verir.

Naruto-shippuden-163-sub-naruto_fight_pain_in_what_episode

“Savaşçının Yolu” anlamına gelen Bushido öğretisinde korkuya yer yoktur. Kahraman tüm korkularından sıyrılarak güçlü olmak adına çıktığı yolda korkusuz ve bilge olarak geri döner. Naruto’nun yolu da böyledir. Henüz çaylak bir Ninja iken çıktığı yolda aldığı eğitimler ve yaptığı savaşlarla korkularından, tereddütlerinden sıyrılarak edindiği deneyimler doğrultusunda korkusuz bir savaşçı haline gelir. Çıktığı yolculukta ilk olarak yeteneklerini güçlendirir. Akıl hocası Jiraiya’dan öğrendiği güçlü teknikler ile kendisini geliştirir, içinde taşıdığı kyuubiye karşı verdiği savaşta korkularından sıyrılır (kyuubinin çakrasını tamamen kullanma için verdiği savaşta annesinin ruhuyla karşılaşma sahnesi örnek verilebilir) ve son olarak bu zorlu yolculukta bilgeliği elde eder. (Akıl hocası Jiraiya gibi kurbağa köyünde Gama Sennin adı verilen hocadan sennin modu ‘’bilgelik modunu’’ öğrenerek doğayla bütünleşmeyi, savaşçı olmanın manevi özelliklerini öğrenir. Bunu da Pain ile verdiği savaşta söylediği sözler, çabası ve dünya görüşü ile kanıtlar.)

Rasenrangan_Anime_2

Savaşçının kahramanlığı uzanan yolculukta Vogler’in 12 aşamalı formülü ele alındığında kahraman bu yolculukta değişken bir evrim geçirir. Bu evrim sonucunda küllerinden yeniden doğar; varoluşunun ve bilgeliğini farkına varır. Naruto’da onu bu yolculuğa iten unsurlarla karşılaşır. Yaşadığı köyde, köylüler tarafından canavar gözüyle bakılan, yıllar önce kyuubinin köye verdiği zararın sorumlusu olarak görülür. Bu nedenle hayatının büyük bölümünü yalnız geçirir. İlk defa bir arkadaş edindim derken, arkadaşı onu terk ederek kaçak Ninja Orochimaru’nun yanına gider. Onu durmak için savaş verir ve kaybeder. Ve bir süre ninjalığa olan ilgisini kaybeder. Bu noktaya kadar Vogler’in kahramanlığa giden yoldaki 12 maddesinde ilk üçünü seyirciye sunar. Ninjalığa olan ilgisini tam kaybetti derken Naruto’nun karşısına akıl hocası Jiraiya çıkar ve ona ilgi duymaya, onu takip etmeye başlar. Ve onunla birlikte uzun bir yolculuğa çıkar. Akıl hocasından sürekli yeni teknikler, bilgiler öğrenir. Yeni yeni köyler, dünyalar görür. Sıkışıp kaldığı sıradan dünyasından (köyünden) sıyrılarak ufkunu genişletmeye başlar. Bu yolda etrafında yeni arkadaşlar edinir. (Sasuke, Sakura, Gaara, Neji, Hinata, Kurama, Killer Bee, Nagato gibi) Buraya kadar Vogler’in ilk yedi maddesini aşan Naruto, ‘’çile’’ adını verdiğimiz aşamada köyünü yerle bir eden Akatsuki üyesi Pain ile verdiği savaşta ölmek üzereyken ona değer veren ve seven Hinata onu kurtarmak için kendisini ortaya atar. Ama Pain, Naruto’nun gözleri ona işkence etmesi üzerine Naruto kendini kaybederek kyuubi moduna geçer, kuyruk sayısı tam dokuz olacakken (kuyruk sayısı dokuz olduğunda, Naruto’nun bedeni çökecek ve kyuubi yeniden doğacaktır) babasının onun elinde tutmasıyla yeniden yeniden doğar ve Pain’i yenerek (Nagato) ile yüzleşir, köyün eski haline dönmesini sağlar. Köye döndüğünde ise kahramanlar gibi omuzlarda karşılanır ve köylüler tarafından sahiplenir. Herkesin canavar gözüyle baktığı Naruto, artık zorlukların üstesinden gelecek kişi, beraberindekileri umut dolu yarınlara getirecek kişi olarak görülür. (Ve Naruto diriliş ve yaşam iksirini içer.)  

Hero_of_the_Hidden_Leaf

Neden Naruto gibi diğer kahramanlarda yolculuğa çıkarlar? Bu yolculukta asıl amaçlanan nedir? Animelerde bu ‘’bilgeliği uzanan kahraman yolculukları’’ neden bu kadar fazladır? Bu sorularını cevap vermek gerekirse, Japonya’nın samuray geleneklerinden (bushido öğretisine) ve İkinci Dünya Savaşında yaşadığı yıkım sonrası ayaklarının üzerinde durarak yeniden dünyanın en güçlü ülkelerinden biri olma öyküsüne uzanan ‘’kahramanlık yoludur’’ diyebilirim. Son sözlerimizi, kahramanların yolculukları ile büyüyen nesillerin (milletlerin) kendi yaşamlarında ‘’kahramanlığa’’ giden yolda başaralı olmaları dileklerimizle…

Yazarlar: Birsen Albayrak & Gökhan Kuloğlu

*Bu yazı Japon Sinema Dergisinin 7. sayısında yayınlanmıştır. Dergideki diğer yazıları okumak için tıklayınız.



Farklı olan birçok şeyin peşinde... Sanat ve tasarım aşığı.. Soyut/somut her şeyde bir güzellik arayışı içinde olan, gerçeklikle hayal arasında araftaki kişilik...