Japonya’nın Hacıvat ve Karagöz Şovu: Manzai

collage

Sahnede seyirciler önünce oyuncuların sergilemesi amacıyla oluşturulan gösteriler olarak tiyatro; olayların ve duyguların jest ve konuşmalarla anlatılması sanatıdır. Antik Yunan’dan günümüzde dek farklı tür ve formlarda ulaşmış; her ülkenin de kendine has tiyatro tarzları ve türleri benimsemesiyle zenginleşmiştir. Tiyatro genel olarak her ülke için geleneksel ve modern olarak iki kategoride ele alınır.

Japonya’da modern tiyatronun yanında geleneksel tiyatronun kültürü ve ögelerini yansıtması açısından taşıdığı önem yadsınamaz. Geleneksel Japon tiyatrosu dendiğinde ilk akla gelenler genellikle Noh, Kabuki ve Bunraku olsa da onlar dışında, geleneksel başlığı altında farklı türler de mevcuttur. Bunlardan biri olan Manzai, Japon kültüründeki geleneksel tarzda stand-up gösterisidir. Manzai genellikle manzaishi adı verilen iki kişi ile yapılır: karakterlerden bir tanesi ciddi rolü üstlenirken (tsukkomi) diğeri komik rolü (boke) üstlenir.  Boke ve Tsukkomi ikilisi genellikle 1940’ların Hollywood’taki Abbott ve Costello ikilisi ile kıyaslanır. Onun dışında Türk kültüründe önemli yere sahip Hacivat ve Karagöz oyununu da andırdığını söyleyebiliriz. Unutkan, kafası karışmış ve budala roldeki Boke bariz hatalarla, yanlış anlaşılmalarla insanları güldürür, şakalar yapar. Zeki Tsukkomi ise Boke’nin bu hatalarını yüzüne vurur, yanlış anlamalarını düzeltir ve bunu yaparken de seyircileri güldürmek için zamanlamayı ayarlar. Oyunlardaki şakalar çoğunlukla yanlış anlaşılmalar etrafında şekillenirken aynı zamanda laf kalabalığı, söz oyunları ve esprilerle de renklendirilir. Eski tarz manzaide oyuncular kimono ile sahneye çıkarken, Osaka manzaisi ile şekillenen yeni tarzda sanatçılardan biri (boke) günlük kıyafet giyerken diğeri (tsukkomi) takım elbise giyer. Manzai genellikle erkek sanatçılar tarafından gerçekleştirilir. Othello  gibi kadın ikili ve Sayaka Aoki gibi kadın sanatçılar nadir görülür.

manzai

Manzai’nin kökeni Heian dönemine ve Yeni Yılı karşılama kutlamalarına dayanır. İki sanatçı tanrıdan mesaj almış gibi gelerek birbirlerinin sözlerine muhalif bir havada şovlarını gerçekleştirirler. Boke ve tsukkomi, o zamandan günümüze kadar devam eden dönemin manzai kalıplarından biridir.

Edo döneminde, şovun mizahi yönü üzerinde odaklanarak her bölge Owari manzai, Mikawa manzai ve Yamato manzai gibi kendine has bir manzai tarzı geliştirmeye başlamıştır. Meiji dönemiyle birlikte Osaka manzaisi o dönemin popüler ve en eğlenceli şovu olan rakogo(komik hikaye anlatma)ya rağmen, eski tarz manzaiyi de geçerek daha popüler hale gelmiştir.

Taishou periyodunun sona ermesiyle birlikte 1912’de geleneksel tiyatro olarak Osaka’da kurulan  Yoshimoto Kōgyō şirketi geçmişte bir çok eksik yönü bulunan manzaiye yeni bir tarz getirdi. Çoğunlukla konuşmaya dayalı Shabekuri Manzai adı verilen bu yeni tarz Tokyo da olmak üzere Japonya’nın her yerine yayıldı. İletişim teknolojilerinin gelişmesi ile birlikte manzai sanatı sadece sahneyle sınırlı kalmayıp tv, radyo ve video oyun aracılığıyla  sahne dışına yayılmaya başlamıştır. Son zamanlarda ise Manzai Osaka bölgesiyle ilişkili hale gelmiştir ve komedyenler oyunlarını sergilerken Kansai ağzını kullanmaya başlamıştır. Manzai’nin Osaka bölgesiyle anılmasında Yoshimoto Kōgyō şirketinin payı büyüktür.

Nininbaori

Nininbaori

Manzai genellikle iki kişilik gruplarla yapılsa da üç veya daha fazla insanların da olduğu gruplar da vardır. Arka fonda müzikle veya performanscıların enstrüman çaldığı türleri de vardır. Manzainin öne çıkan benzer türlerinden biri Nininbaoridir. Nininbaori, iki performans sanatçısı tarafından gerçekleştirilir. Sanatçılar haori adı verilen büyük bir ceket giyerler ve kambur taklidi yaparlar. Sanatçılardan biri kafayı oluştururken diğeri kolları oluşturur. Oyunda güldürü unsuru kafa ile kolların uyumsuzluğu üzerinden oluşturulur. Bu tarz hem canlı sahne performanslarında hemde tv komedisi Owarailerde yer alır. Owarai  televizyonda gösterilen Japon komedi şovlarının genel adıdır.. Owarai ismi gülmek/gülümsemek anlamına gelen “waraii” kelimesinden oluşturulmuştur. Çoğunlukla manzai ve hicivli şovların yer aldığı owaraide ünlü veya alanında yetenekli kişiler performans gösterir[Tarento (yetenekli kişi) ve Geinin (zanaatkar)] .Owarai tarentoda karşımıza gelen ve manzainin gelişmesine şüphesiz büyük katkı sağlamış olan en önemli isim Takeshi Kitano’dur. 1970’lerde Kiyoshi Kaneko ile birlikte Two Beat isimli gruplarıyla manzai sanatını icra eden Kitano, bu ikili şovda boke rolünü üstlenen kişiydi. Onun dışında karşımıza çıkan önemli örneklerden birisi de  Hitoshi Matsumoto ve Masatoshi Hamada’dan oluşan Downtown grubudur. 1982’de kurulan grup Japonya’nın en etkili ve üretken komedi ikililerinden birisidir. Grup, stand-up gösterileri ve Downtown no Gaki no Tsukai ya Arahende!! ve Hey! Hey! Hey! Music Champ çeşitli şovları ile bilinir. Downtown dışında bu alana örnek olarak; Cocorico, Kyaeen, Audrey, Othello, Cream Stew, Bakushou Mondai ve Ninety-nine  verilebilir. Takeshi Kitano dışında verilebilecek owarai talent kişilere ise; Sanma Akashiya, Koriki Choushou, Shinsuke Shimada, Ken Shimura, George Tokoro, Sayaka Aoki ve Tamori örnek olarak verilebilir.

Yazarlar: Ayhan Gazi Gülcü & Birsen Albayrak



Yıldızlı gecelerin peşinde bir Van Gogh aşığı...


Translate »