Japonca’da Alfabe ve Yazı Sistemleri: Hiragana ve Katakana

Japonca denilince birçoğumuzun aklına kargacık burgacık, anlaşılması güç semboller geliyor olabilir. Japonca’yı zor kılan başlıca sebep kullanılan yazı sistemidir zaten. Genel olarak bahsedecek olursak Japonca’da 3 alfabe (Hiragana, Katakana, Romaji) ve 1 yazı sistemi (Kanji) kullanılır. Kanji sanılanın aksine alfabe değil, Çince’den geçmiş bir harf sistemidir. Genelde kelime köklerini ifade ederken kullanılan bu sistem, en son güncellemeyle birlikte güncel olarak kullanılan 2000’den fazla karakterden oluşmaktadır.  Romaji ise Latin harfleri ile ifade edilen bazı kelimeler (CD, DVD vb.) için veya bazı Japonca kelime kartlarında kelimelerin telaffuzunu göstermek için kullanılır, bu sebepten kullanım yeri oldukça azdır.

Hiragana ve Katakana nerede, neden kullanılır?

Tarihçilere göre M.S. III. yy. bitimine kadar Japonca’nın kendine ait bir yazısı yoktu. Yayoi sonu ile Kohun dönemi başlarında Japonlar, Kore yoluyla Çin’den gelen “kanji” yazısını kullanmaya başlarlar. İdeogramlardan oluşan kanji sisteminde, Çince’de “Hanzi” olarak geçer, her bir kelime için ayrı bir sembol vardır. Ancak ne var ki hem bu sistemin oldukça karışık olması, hem de Çince’nin Japonca’dan farklı olarak sondan eklemeli bir dil olmaması sebebiyle Budist rahipler bu harfleri basitleştirme yoluna giderek Kana Alfabesi dediğimiz Hiragana ve Katakana’yı geliştirirler.

 HİRAGANA

Hiragana işlev olarak Japonca’daki heceleri karşılar. Japonca’da  5 ünlü harf  (a, i, u, e, o) vardır ve diğer heceler bu harflerle sessiz harflerin kombinlenmesiyle (ka, ki, ku, ke, ko…) ortaya çıkar.

Tabloda da görüldüğü üzere bazı sesler değişime uğrar. ‘Si’ yerine ‘shi’, ‘tu’ yerine ‘tsu’ telaffuzları vardır. Ayrıca  temel sembollerin üzerine konulan (‘’) ve (°) sembolleriyle sert ve yumuşak ünsüzler elde edilirken, ‘kya’  ‘kyu’ gibi sesler de öbür sembollerin küçültülerek kullanılmasıyla elde edilir.

Kana Alfabesi’nin çıkış noktası ise demin de bahsettiğim üzere dilde sadeleştirmeye gidilmesi ve kanji sistemi ve dil arasında oluşan bazı uyumsuzluklardır. Fikir ilk ortaya atıldığında herkes tarafından kabul edilmemiş, özellikle elit kesim diyebileceğimiz okumuş sınıf Çince karakterlerin daha iyi olacağını savunmuşlardır. Hiragana ilk olarak kadınlar arasında popüler olmuş ve yayılmıştır. O dönemde  Çince ve Katakana gibi resmi belgelerde değil de kişisel yazılarda kullanılan bu alfabe kadınlar arasında popüler olması sebebiyle  onnade (女手) yani kadınların yazısı ismini de almıştır.

Günümüzde Hiragana ile Nerede Karşılaşırız?: Evet esas kullanım noktasına gelecek olursak, Hiragana dil bilgisi ile alakalı (ekler, bağlaçlar vs.) şeyleri ifade etmek için kullanılır. Ayrıca çocuk hikaye kitapları ve Japonca kitaplarında kanjilerin telaffuzunu göstermek için kullanılır, buna ‘furigana’ adı verilir.

KATAKANA

Katakana harflerinin  Hiragana’ya göre daha keskin hatları vardır. Keşişler tarafından bulunmuş bu harfler Hiragana alfabesindeki tüm sesleri aynen karşılar. E madem karşılıyor, neden aynı sesler için iki alfabe kullanılıyor? Cevap; Katakana Japonca’ya yabancı dilden geçmiş kelimeleri  yazmak için kullanılıyor. Birebir telaffuzdan çok Japonca haline uyarlanışı diyebiliriz. Çünkü yapısı gereği Japonca’da  bazı sesler kullanılmaz. Örneğin alfabede ‘L’ harfi yoktur, ayrıca ‘n’ ünsüzü dışında kelimeler sessis harfle bitmez. Hâl böyle olunca da yabancı dilden geçen bu kelimelerin telaffuzları da Japonca’ya özgü oluyor. Misal dondurma anlamındaki ‘ice-cream’ Japonca’da ‘aisu kuriimu’ , televizon ‘terebi’ olarak telaffuz edilir. Kendi adınızı yazmak istiyorsanız, veyahut başka bir ülkeden bahsedecekseniz bu tablodaki harflere göre yazmanız ve telaffuz etmeniz gerekiyor.

Son olarak;

‘’Japonca’da  neden sadece bu iki alfabe kullanılmıyor o zaman?’’ diye sorduğunuzu duyar gibiyim. Bu alfabenin bütün ses işlevlerini karşıladığı doğru, ancak Japonca yazı stili olarak yukarıdan aşağıya, sağdan sola kelimeler arasında boşluk bırakılmadan yazılır. Soldan sağa yatay yazımı da mevcuttur ama Japonca öğrenmek için olan ders kitapları dışında yine kelimeler arasında boşluk bırakılmaz. Hem kelimelerin birbirine girmesi, hem de eş sesli kelimelerin çok fazla oluşundan, aynı karakteri defalarca kullanmaktan kaçınmak ve anlam kaymalarını önlemek  için kanji sistemi  kullanılır. Çince’den bu harfler geldiğinde zaten kullanılmakta olan bir dil olduğundan çoğu harf, Japonca karşılığına göre yeniden uyarlanır; bu sebepten kanjilerin Japonca ve Çince olmak üzere (onyomi – kunyomi) iki başlık altında dağılan birçok okunuşu vardır. Bu alfabelerin ve yazı sisteminin dilden ayrılabilmesi veya birbiri yerine kullanılabilmesi mümkün değildir. Eğer Japonca öğrenmeyi düşünüyorsanız ya da en azından yazılan şeylerin bir kısmını okuyabilmek istiyorsanız bu iki alfabeyi es geçmemenizde fayda var. Sevgiler ve başarılar…




Translate »