Japon Tiyatroları

Japonya hem kültürleri, hem de coğrafi konumları ile her yönden zengin, herkesin keşfetmek için gözünü üzerinden ayırmadığı ülkelerden biri. Her alanda merak edilen yönleriyle,icatlarıyla karşımıza çıkan Japonya’yı bu sefer farklı bir yönüyle ağırlıyoruz.
Bugüne kadarki yazılarımda birlikte Japonya’yı adım adım gezdik.  Yemeklerini öğrendik, kültürlerine aşina olup festivallerinde eğlendik, ara sıra çılgın akımlarında kaybolduk bazen de Japonların aşırıya kaçan davranışlarının yarattığı sorunları inceledik.
Bu yazımda ise biraz daha Japon kültürünün içine girerek, bu milleti bir de asırlar öncesinden gelen tiyatro geleneği ile tanıyacağız. Japon kültürünün hemen hemen her dalında olduğu gibi tiyatroda da çok farklı olduğunu göreceksiniz.
O zaman gelin  Japon kültürünün önemli bir parçası olan geleneksel  tiyatroları yakından inceleyelim.

Japon tiyatrosu,  750 yıllık uzun ve zengin bir tarihe sahip. Köklü bir geçmişe sahip olan Japon Tiyatrosu  müzikal drama ile doğmuş, zamanla  çok çeşitli türlere ayrılıp gelişme göstermiş.  Farklılık gösteren bu türlerin içine dramatik sanatlar da dahil. Noh, Kyogen, Kabuki, Bunraku oyunlarını Japon geleneksel tiyatrosunun ana taşları olarak söyleyebiliriz.
Bu geleneksel tiyatroların her biri diğerinden çok farklı özelliklere sahip. Modern Japon Tiyatrosunun Noh ile başladığı biliniyor.

İşte Japonya’da görmeniz gereken bu 4 tiyatro çeşidinin özellikleri.

NOH

Nogaku olarak da adlandırılan Noh tiyarosu var olan en eski  Japon tiyatro türlerinden biridir. 14. Yüzyılda sergilenmeye başlanmıştır. Müzikal drama türünde olup, geleneksel danslardan oluşan bir oyundur. Noh oyunlarının konuları art arda birkaç tarihi hikayeden oluşur. Gösteri genellikle 5 oyundan oluşur ve tüm gün boyunca sergilenir.
Noh Tiyatrosu’nda kadın ve erkek karakterler maske takarak kendilerini gizlerler.Çoğu Noh performansı kapalı alanlarda sergilense de, sahne dizaynı dış mekanları aratmayacak kadar gerçekçidir. Tipik bir Noh sahnesinde Shi-te adı verilen bir ana aktör, bir refakatçi, solda duran Tsure ve ikincil aktör olan Waki tarafından desteklenir.  Noh’un günümüzde artan popülerliğinin nedeni, yeni jenerasyon oyuncularından kaynaklanır.
Noh performanslarına Tsuzumi davul ve üç telli Shamisen gibi çeşitli geleneksel Japon müzik aletleri ile altı ya da sekiz kişilik bir koro eşlik eder. Sahnede her oyuncunun belirli bir yeri vardır. Oyunun ilerleyişi iki ana aktörün pozisyonu ile belirlenir.

KABUKİ

Bu geleneksel Japon  drama tiyatrosu UNESCO’nun  soyut kültürel miras listesindedir.  Kabuki tiyatrosu gösterişli kostümleri ve sahne dekorları ile bilinir. 1600-1800’lü yıllar arasında gelişmeye başlayan geleneksel tiyatro ilk başta kadınlar tarafından sergilenmiştir.
Büyük döner sahnelerde oynanan Kabukiler 1673-1841 arası dönemde altın çağını yaşamıştır. Kabuki bu dönemde Japonya’nın  en yaygın eğlence biçimlerinden olmuştur.

Kabuki şovları genellikle tarihsel olaylar, aşk hikayeleri, ahlaki çatışmalar, trajedi hikayeleri ve daha fazlası etrafında döner. Günümüzde Kabukiler en az 3, geleneksel tipte sergilenen oyunlar ise 6 saat sürmektedir. Tokyo’ya gittiğinizde  Kabuki izlemek isterseniz, Ginza semtinde Kabukiza tiyatrosu İngilizce program  ve  rehber kaset  destekli oyun gösterimi yapmaktadır.

BUNRAKU

Japon tiyatro kültürü, köklü bir kukla tiyatrosu tarihine sahip olmasıyla da biliniyor. Bunraku tiyatrosu da Osaka’da Edo dönemi boyunca popüler bir eğlence tiyatrosu olarak başlamış, 17.yüzyılın sonlarında ise sanatsal tiyatroya dönüşmüştür.
Bunraku, çok fazla sayıda hareketli parçaya sahip karmaşık kuklaların oluşturduğu  geleneksel Japon kukla tiyatrosudur.  Bunraku oyunlarında, ana karakterler 3 kukla oynatıcısı tarafından yönetilmektedir. Birçok Bunraku oyununda tarihsel konular işlenmektedir ve ortak Japon temaları olan  giri– sosyal yükümlülükler  ve  ninjo denilen insan duyguları arasındaki çatışmayı esas almaktadır.
Bunraku kukla tiyatrosunda, tüm kuklaların sesi, tek bir kişi tarafından anlatılmaktadır. Bu nedenle kuklaların seslendirmesini gerçekleştiren kişide hem cinsiyetleri hem de her yaş grubunu temsil edecek çeşitli vokal ifadeleri bulunmaktadır.

KYOGEN

Kyogen, geleneksel Noh drama tiyatrolarının perde aralarında oynanan kısa güldürü oyunlarıdır. 5 oyun süren Noh tiyatrosunun içinde 4 tane de Kyogen yer alır. Zamanla Kyogen  Noh dan bağımsız bir dramatik tiyatro türüne dönüşmüştür.
Kyogen efendi ve uşak karakterlerine dayalı olayları ele alır. Kyogen oyunlarının içinde fazlaca abartılı hareketlere ve hicve yer verilir. Kyogenlerde  Japon dilinin artık kullanılmayan kelimelerine sık sık rastlansa da yine de oyunlar abartılı hareketler ve mimiklerle kolayca anlaşılabilme özelliğine sahiptir.

Aynı zamanda Kyogen tiyatroları dramaların yarattığı gerginliği azaltmak için oynanır. Oyunlarda normal kıyafetler  tercih edilirken, maske kullanılmaz.




Translate »