İktidar, Hapishane ve Disiplin I Pyscho Pass

15. Louis and DamiensDamiens’in Grev’e Meydanında infazını konu alan gravür

Foucault’nun Hapishanenin Doğuşu adlı kitabı, Fransa Kralı 15. Louis’yi bıçakladığı için 1757’de ölüm cezasına çarptırılan Damiens’in infazının betimlenmesi ile başlar. Mahkeme kararına göre Damiens, yük arabasıyla Grev’e meydanına getirilerek burada hazırlanmış olan darağacına çıkarılarak, memeleri, kolları, kalçaları, baldırları kızgın kerpetenle çekilecek; babasını (kralı) öldürdüğü bıçak sağ eline tutturulacak ve kerpetenle çekilen yerlerine, erimiş kurşun, kaynar yağ, kaynar reçine ile birlikte eritilen bal mumuyla kükürt dökülecek sonra da bedeni dört ata çektirilecek, parçalatılacak ve vücudu ateşle yakılacak; kül haline getirilecek ve külleri rüzgara savrulacak.

Bu infaz örneği olmanın ötesinde hükümdarın varlığına kast etmenin, yani iktidara karşı işlenmiş bir suçun cezalandırmasıdır. Hepsinden öte iktidarın gününün görsel olarak sunulması ve suç işleyenlere neler yapılabileceğinin görsel sunumudur. Foucault’a göre 19. yy kadar işlenmiş her ciddi suça yapılan cezalandırmalar içerisinde şiddet barındıran bedensel cezalandırma barındırmıştır. Ve bu cezalandırmalar halka açık yerlerde ve meydanlarda yapılmıştır. Dolasıyla halka açık yerde yapılan cezalandırmalar, iktidarın gücüne karşı verilen zararı telafi ederken diğer bir yandan da suça yönelimi olanlar için caydırıcı bir tehdit özelliği görmüş, baskın sesleri susturmuştur.

PanoptikonJ. Bentham’ın Panoptikon modeli hapishanesi

Foucault’un iktidarın gözü teorisinin temelini oluşturan Bentham’ın panoptikon hapishane modeli, içerik olarak hapishane olmaktan ziyade içerisinde iktidarı koruma işlevi barındıran bir modeldir. Panoptikonda gözetleyen (iktidar) ile gözetlenen (halk) bulunmaktadır. Bunlardan gözetleyen daima kapatılmış olanı, cezalıyı (halkı) gözetlerken-görürken, gözetlenen yani suçlu olan gözetleyeni (iktidarı) görememektedir. Bu gözetleme modeli iktidar ve halk arasında tek taraflıdır. Bu yalnızca halk içinde insanlar birbirlerini gözlemleyebilmektedir. Bu da bir nevi suçu ifşa etme biçimidir. Kısaca ispiyonlama-mimleme biçimidir.

Gözetlenen bedenler kapatılarak iktidarın istekleri biçiminde davranışları-duyguları kırpılarak uysallaştırılır. Böylece hapishaneye kapatılan insanlar, iktidarın varlığını tehdit etmeyecek bedenlere dönüştürülürler. Belli davranışlar ve düşünceler bu insanlara enjekte edilerek bir nevi iktidarın askeri haline dönüştürülürler. Bu anlamda iktidar her açıdan insanı kapatma-gözetleme ve disipline etme anlamında hiçbir tesadüfe yer bırakmamış olur.     

Psycho Pass

Hikaru Miyoshi’nin mangasından uyarlanan Psyco Pass anime serisi, bir hapishane-gözetim ve disiplin üçgeninden oluşmaktadır. Yakın gelecekte geçen hikâye Sibyl adı verilen teknoloji ile insanların ruh halleri ve kişilik değerlerini ölçmektedir. Bu değerleri de Pyscho Pass adı verilen ekipman ile belirlenmektedir. İnsanın ruh halini her an her yerde ölçen bu cihazlar sayesinde riskli olan kişiler belirlenerek şoklandıktan sonra tedavi edilmektedir. Eğer insanın ruh hali tehdit içerek duruma gelmişse infaz edilmektedir. Bu infazlar dedektiflerin ve infazcıların kullandığı’Dominators’’ adı verilen silahlar ile yapılmaktadır. Bu silahlar kişinin ruh sağlığının puanına göre infaz biçimleri geliştirmekte; bu infazlar şok, hapishane gözetimi ve infaz şeklinde olmaktadır. Bunlardan infaz ise kendi içinde kısmen ve tamamen yok etme biçiminde ayrılmaktadır.

Psycho Pass 1

Psycho Pass serisinde Sibyl sistemi, şehrin her bir köşesindeki kontrol noktaları ve devriye gezen polis robotları ile insanları gözetlemektedir. İnsanların psycho passlarını kontrol ederek onların ruh halleri değerlerinin tehdit edip-etmeme durumuna karar vermektedir. Tehlike arz edecek orana ulaştığında ise Refah Bakanlığı’na durumu bildirmekte ve olay yerine dedektifler-infazcılar gelmektedir. Herkesin içerisinde psycho passı tehdit içeren kişi dominators ile yargılanmakta ve tehdit arz ediyorsa orada infaz edilmektedir. Eğer değerleri 300 puanın altında ise tedavi edilmesi için şoklanarak hapishaneye gönderilmektedir. Bu açıdan her anlamda tehdit içeren kişi iki şekilde de iktidar olan Sibyl sistemi tarafından yargılanmaktadır. Bunlardan ilki Foucault’nun hapishanenin doğuşu eserindeki infaz edilmektedir. Bu infaz biçimi tamamen yok etme veya kısmen yok etme olarak olmaktayken diğer seçenek olarak da yine Foucault’un panoptikon ve disiplin kuramındaki gibi hapishaneye kapatılarak gözetim altına alınmakta ve zamanla suçlarına sebebiyet veren duygularından arındırılmaktadır. Bunlardan umut vaat edenlerde dedektiflerin gözetiminde infazcı olarak animede de dile getirildiği gibi ‘’devletin köpeği’’ haline gelmektedir.

Psycho pass 2

Psycho Pass serisinde Sibyl sistemi tarafından sisteme tehdit olarak gösterilen Makishima Shougo, üzerinde dominatorslerin işe yaramadığı-yargılayamadığı bir suçludur. Shougo’nun amacı ise Sibyl sisteminin arkasında yatan gerçeği gün yüzüne çıkartmaktır. Foucault’nun kuramında dile getirdiğimiz üzere iktidara (Sibyl sistemi) tehdit içeren kişiler (Makishima Shougo) ortadan kaldırılır ya da ıslah edilmeye çalışılır. Animede de bu durum ilk aşamada ıslah edilmeye çalışılır. Shougo, dedektifler tarafından yakalanır ve Refah Bakanlığı’na teslim edilir. Burada Sibyl sistemine mensup lider tarafından yargılanır ve kendi taraflarına geçmesi istenir. Shougo bunu kabullenmeyip gözetim altındayken kaçar. Sonrasında ise dedektifler-infazcılar tarafından infaz edilir. Ve iktidar olan Sibyl sistemi kendi hükümdarlığına tehdit oluşturan Shougo’yu ortadan kaldırmış olur.

Psycho Pass Rikako

Bu anlamda içinde barındırdığı kodlar, kitaplardan yaptığı alıntılar ile Psycho Pass anime serisi basit bir polisiye-aksiyon serisinden çok derin bir okuma içeren politik bir anime serisi özelliği taşımaktadır. Animenin içerisinde Rikako Oryo karakteri, Shakespeare’in Titus Andronicus eserinin yansımalarını içeren bir karakter olarak karşımıza çıkmaktadır. Eski sisteme olan hoşnutsuzluğu ve yaşadığı zorlukları okulundaki kız öğrenciler üzerinde uyguladığı insan bedenlerini farklı yerlerinden keserek oluşturduğu tablo biçimli sunumları şehrin kalabalık yerlerinde sergileyen bir suçludur. Dedektifler-infazcılar tarafından aranan Rikako, eylemlerini eski Japon eğitiminin yolunda ilerleyen kızları kurban ederek devam ettirmektedir. Serinin en çarpıcı sahnelerinin yer aldığı bu bölümde Rikako’nun da yaptığı aslında bir üstü örtülü disipline etme biçimidir. Bunu dışarı vurgulamasa da sanat olarak dile getirdiği bu soyut parçalanmış beden çalışmaları ile dile getirmektedir. Modern bir iktidar biçimi olan Sibyl’ın düşüncelerinin fark etmeden beden bulmuş halidir Rikako ve yargılamalar yapmaktadır. Her ne kadar dedektif-infazcılar tarafından kovalansa da iktidarın düşüncesini yansıtmaktadır. Bu nedenle iktidar her yerdedir.

Psycho Pass 4

Animenin konusuna gelecek olursak okulu başarıyla bitiren Akane Tsunemori mezun olduktan sonra dedektif olmaya karar verir. Unit 1 adı verilen biriminde başında dedektif olarak çalışmaya başlayan Akane, altında görevli infazcılar ile psycho passı tehdit içeren kişileri dominator ile yargılamaya başlar. Dedektif Ginoza ile iki takım oluşturan Akane’ye bağlı infazcılardan en dikkat çekeni ise eski dedektif olan Shinya Kougami’dir. Zamanında mükemmel bir dedektif olan Kougami, dedektif olan arkadaşının öldürülmesiyle psycho passı suçlu konumuna gelir. Ve hapsedilerek infazcı olur. Birlikte görevlere çıkan ekip Sibyl sistemi tarafından suçlu ilan edilen Makishima Shougu’yu aramaya başlar.

Yazar: Gökhan Kuloğlu



20 Mart 1991 ‘de Yomra ‘da doğdu. 2010’da Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Halkla İlişkiler ve Tanıtım bölümünden Haziran 2014’de mezun olduktan sonra Marmara Üniversitesi Sinema bölümünde Yüksek Lisans yapmıştır. Çalışmaları: Afrika ve Osmanlı Belgeseli projesinde yapımcı asistanlığı, Marmara Medya Merkezi Tasarım Birimi Öğrenci Koordinatörlüğü, İGİAD Gençlik Kurulu Koordinatörlüğü, Avrupa Rüyası Projesi sanat yönetmenliği yapmıştır.