Geleneksel Sihirli Fener Gösterisi Utsushi-e

utsushi-e

Hollanda’dan getirilen küçük ölçekli görsel gösterilen yapmaya yarayan projeksiyon cihazı, Japonlar arasında zamanla sihirli fener adıyla anılmaya başlandı. Bu cihaz, Japonya’da zaman içerisinde evrim geçirerek farklı amaçlar için kullanılmaya başlandı.

Elle boyanmış bayan kimonoları üreten profesyonel sanatçı Kameya Toraku, yaptığı boyamaları, tasarımları ve çizimleri bu projeksiyon cihazını kullanarak sahneye yansıtarak yeni bir anlatım dili oluşturdu. Bu yansıttığı boyanmış kostümleri ve çizimleri hikâyelerle destekleyerek tiyatro gösterisine dönüştürdü. İlk gösteri performansını Robertson’un Phantasmagoria gösterisi oldu. Bu gösteriden bir yıl sonra da Toraku bit gösteri gerçekleştirdi. Zaman içerisinde bu gösteriye ‘’sihirli fener’’ gösterisi adı veren Japonlar, 1803 yılında Edo döneminin merkez şehri Tokyo’da halka açık olarak yapılan gösteriyle ‘’sihirli fener’’ gösterisi ile tam anlamıyla tüm Japon halkı ile buluştu ve beğeniyle karşılandı.

utsushi-e-2

19. yüzyılda popülerlik kazanmış utsushi-e sanatı, zamanla halk içerisinde sevilen gösterilerden biri oldu. Boyanmış kostümlerin stilize hareketleri ‘’sihirli fener’’ ile yansıtılırken diğer taraftan hikâyenin anlatımını güçlendirmek için müzik eşliğinde tiyatro gösterisi sergileniyordu. Kabuki ve Bunraku da olduğu gibi müzik eşliğinde sergilen oyun, geleneksel bir şarkıcı / öykü anlatıcısı tarafından seslendiriyordu. Seslendirme yapılırken ekranda hareket eden boyalı figürlerin yer aldığı cam slatylar, sevgi, nefret ya da soylu samuray hikâyelerini seyirci ile buluşturuyordu. Görüntülerin seyirci tarafından rahatça görülebilmesi için ekranda ince ve yarı şeffaf Japon kağıdı kullanılıyordu. Daha iyi yansıtma sağlamak adına metal yerine ahşap fener kullanılıyordu. Ekrandaki görüntünün yansımasından fenerin ahşap mı metal olduğu rahatça seyirciler tarafından anlaşılıyordu.

Utsushi-e gösterilerinde çoğunlukla bir enstrüman eşliğinde (samisen gibi.) şarkı söylenirken tek kişilik, komik hikâye anlatımı yada sekkyobushi (popüler tiyatro eğlencelerinden tarzda hikâye anlatma biçimi) ile gösteri sergileniyordu. Yaz geceleri için en popüler programlar hayalet hikâyeleriydi. Bunu dışında bazen yerel masallar anlatırken bazen de yerel danslar sergileniyordu.

utsushi-e-1

Meiji döneminde dış etkenlere kapıların açılmasıyla birlikte benzer türdeki Batılı gösteri türleri ülkeye girmesiyle bunlardan etkilenen utsushi-e zamanla değişime uğradı. Modern sihirli fenerler adı verilen ‘’Gento’’ ile insanlar aynı hikâyeleri anlatmaya başladılar. Tamamen taşımaya uygun olan bu projektörlerin anlattığı hikâyeler ve anlatım biçimleri zaman içerisinde sinemanın anlatısını geliştirme ve animasyonun icat edilmesinde önemli referans olmuşlardır.

*Bu yazı Japon Sinema E-Dergisinin 8.sayısında yayınlanmıştır. Dergideki diğer yazıları okumak için tıklayınız.



20 Mart 1991 ‘de Yomra ‘da doğdu. 2010’da Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Halkla İlişkiler ve Tanıtım bölümünden Haziran 2014’de mezun olduktan sonra Marmara Üniversitesi Sinema bölümünde Yüksek Lisans yapmıştır. Çalışmaları: Afrika ve Osmanlı Belgeseli projesinde yapımcı asistanlığı, Marmara Medya Merkezi Tasarım Birimi Öğrenci Koordinatörlüğü, İGİAD Gençlik Kurulu Koordinatörlüğü, Avrupa Rüyası Projesi sanat yönetmenliği yapmıştır.


Translate »