Bir Hayao Miyazaki Eseri: Küçük Cadı Kiki

Yazar: Emine İrden

Film Eiko Kadono’nun aynı adlı romanından uyarlanmıştır. Kiki on üç yaşında bir cadıdır. Geleneklerine göre cadılık eğitimini tamamlayarak tam bir cadı olabilmesi için bir yıl ailesinden ayrı olarak kendi seçeceği bir şehirde yaşaması gerekmektedir. Kiki, kedisi Jiji ile annesinin hediye ettiği süpürgeye binerek evinden ayrılır ve deniz kenarında, başka cadısı olmayan büyük bir şehirde karar kılar. Kiki, şehirde uçma yeteneğinden faydalanacağı bir kurye servisi açmak istemektedir. Şehirdeki ilk gününde tanıştığı birinin fırınında ona yardımcı olurken aynı zamanda hayalini kurduğu işi yapmaya başlar. Tombo adındaki aynı yaşlarda meraklı ve uçma isteği bulunan bir çocukla tanışır. Kiki zamanla cadılık yeteneklerini kaybettiğini fark eder. Yeteneklerini tekrar kazanmaya çalışırken Tombo’nun da hayatını kurtarması gerekir.

Miyazaki’ye göre film Japon gençlerinin çocukluktan çıkarken aile bağlılığı ve özgürlük arasında sıkıştıkları girdaba değinmektedir. Kiki ailesinden ayrılıp bir yıl boyunca başka bir yerde yaşamaya karar verince annesi ilk önce sadece uçmayı bildiği için karşı çıkıyor. Bu da bize nesiller arası farkın ortaya çıkışını gösteriyor.

“Kiki yolculuğuna kendisinin değil de annesinin süpürgesiyle çıkar. Annesinin süpürgesinin Kiki‟nin uçmak konusundaki deneyimsizliğini telafi edebileceğini düşünebiliriz. Ancak daha sonra kırılacak uçan süpürge, Kiki’nin annesinden ayrılma konusunda çektiği zorluğu da dile getirmektedir.”

Japon kültüründeki doğaya olan sevgi yine filmin bütün atmosferine hakim. Yeşili hakim olduğu çevreler sıklıkla yer alıyor.

Japon toplumunun her zaman yardımsever ve güler yüzlü ol kuralını Osono karakterinde görüyoruz. Kiki’nin yanında iş bulduğu Osono, hamileliğinin sonuna yaklaşmış, neşesi ve şefkati ile tam bir kadın temsilidir. Kiki’ye önce kalacak yer ve yemek karşılığında işveren, daha sonra da kurye servisini kurması için ona yardım eden Osono, hasta olduğunda Kiki’ye bakarak, onu Tombo ile olan buluşmasına hazırlayarak uzakta olan annenin yerini alır.

“Kiki’nin yerleştiği kasaba içinde dolaştığı sahnelerde kah Fransız havasında, kah İtalyan havasında, kah İspanyol havasında melodiler çalınarak bu kasabanın coğrafi mekanı belirsiz şekle getirilmeye ve bir bakıma evrenselleştirilmeye çalışılmıştır.”

Kiki’nin küçük bir kasabada büyüyüp yetişmesini kendi kültüründen ve inançlarından kopmasına yardım ettiğini de görüyoruz. Büyük bir kasabada anneannesinden uzakta büyüyen torun, anneannesinin yaptığı doğum günü kekini memnuniyetsizlikle karşılıyor. Bu duruma Kiki fazla tepki verdiğini de görüyoruz.

Teknolojiye karşı çoğu zaman negatif bakış açıları bulunuyor. Yönetmenin de teknolojiyi çok sevmediğini düşünürsek bu paralelde Japon insanlarını değiştirmekte ve yozlaştırmış olduğu izlenimine rastlıyoruz. Yaşlı kadının hizmetçisi Bertha eski fırınları daha çok sevdiğini belirtiyor ve eski odun fırınında keki pişiriyorlar.

Miyazaki’nin eserlerinde uçmak simgesel olarak gerçeği aşmanın önemli bir yoludur. Uçanlar her zaman genç kızlar olmasa da Miyazaki‟nin shoujo kahramanları için uçmak, toplumsal ve bedensel gerçeğin sınırlarını aşarak güçlenmenin anlatımıdır.Kuralları, sınırları olan bir dünyadan kaçmak, karnavalın kuralları alt üst eden havasını çağrıştırmaktadır. Susan Napier, uçan kız imgesinin,“duyguların, hayal gücünün ve hatta teknolojinin birleşerek, bizim dünyamızın ötesine geçebilen, potansiyel olarak gerçekleştirilebilir alternatif bir dünya”umudunu taşıdığını vurgulamıştır.

Doğuştan gelen bir yetenek olduğu varsayılan uçma yeteneğini kaybetmesi, Kiki’nin üstesinden gelmek zorunda kaldığı zorluklardan biridir. Kiki’nin kendine yönelik şüpheleri bu yeteneğin kaybolmasına yol açar. Napier’in de vurguladığı gibi “Geleneksel bir peri masalında halihazırda mevcut kabul edilecek doğaüstü güçler gibi bir şey, seyircinin onu yeni bir biçimde algılaması için sorunsallaştırılmıştır. Dolayısıyla bu film, kendine olan inancı gelişmede kilit rol oynadığı bir olgunlaşma alegorisidir.”

Ancak Tombo’nun tehlikede olduğunu gören Kiki kendi kaygılarından kurtulur ve uçmaya başlar. “Genç adamın tehlike altındaki bir hanımı kurtardığı geleneksel erkek olgunlaşması öykülerine zıt olarak Kiki, Tombo‟yu kurtarır ve gerçek bağımsızlık yolundaki geçişini sağlamlaştırmış olur.”




Translate »